Gmina wiejska Oświęcim
Oświęcim za sprawą swojej bogatej historii, a głównie tragicznego dziedzictwa jest znany na całym świecie. Mało kto jednak wie, nawet w Polsce, że oprócz miasta funkcjonuje oddzielna, całkiem niezależna, stosunkowo duża i prężna gmina wiejska o tej samej co miasto nazwie. Wsie wchodzące w skład gminy okalają wieńcem tereny miejskie, przez wieki dzieliły ich los, obarczone są tym samym balastem naznaczonego ludobójstwem dziedzictwa. O tym, że dawny hitlerowski obóz KL Birkenau, największe w dziejach ludzkości cmentarzysko, centralne miejsce zagłady Żydów i innych narodów, leży na terenie wiejskiej gminy Oświęcim zapominają nawet władze państwowe i czynniki międzynarodowe.

Ogólna charakterystyka gminy
Gmina Oświęcim leży we wschodniej części Kotliny Oświęcimskiej, w widłach Wisły i Soły. Zajmuje obszar prawie 7.447 ha. ( ok. 74 km kw.) i liczy ponad 16,7 tys. mieszkańców. W jej skład wchodzi 13 miejscowości: Babice, Broszkowice, Brzezinka, Dwory II, Grojec, Harmęże, Łazy, Pławy, Poręba Wielka, Rajsko, Stawy Monowskie, Włosienica, Zaborze zorganizowanych w 12 sołectwach (miejscowość Łazy wchodzi w skład sołectwa Grojec) i jedna Osada Stawy Grojeckie wyodrębniona z sołectwa Grojec. Ze względu na centralne położenie miasta, siedzibę gminy wiejskiej najdogodniej było umieścić właśnie w Oświęcimiu, w kamienicy przy Rynku. Z powodu wzrostu kompetencji samorządu terytorialnego i przejęcia nowych zadań, dotychczasowy lokal okazał się zbyt mały i ciasny. Obecnie budynek Urzędu Gminy mieści się przy ulicy Zamkowej 12.

Historia gminy
Można przypuszczać, że oświęcimski gród i ziemia oświęcimska wyrosły w pierwszym okresie państwowości polskiej. Po podziale Księstwa Opolskiego ziemia oświęcimska przypadła, pod koniec XIII wieku, Księstwu Cieszyńskiemu, by po następnych kilkudziesięciu latach stać się samodzielnym księstwem, które z kolei przez ponad 100 lat podlegało Koronie Czeskiej. W 1564 roku na mocy przywileju inkorporacyjnego wydanego przez króla Zygmunta Augusta zostało wcielone do Korony Polskiej. W 1772 roku, w wyniku pierwszego rozbioru Polski, ziemia oświęcimska weszła w skład zaboru austriackiego. Akta parafialne Grojca zawierają z lat 1856-1867 korespondencję z C.K. Urzędem Powiatowym w Oświęcimiu. Wskazywałoby to, że już w tym czasie Oświęcim był powiatem. Ponownie w 1910 roku powstało starostwo oświęcimskie, a po odzyskaniu przez Polskę niepodległości - powiat, będący częścią województwa krakowskiego. Ziemia Oświęcimska została zajęta przez wojska niemieckie już w pierwszych dniach września 1939 roku, a na początku października włączona do III Rzeszy Niemieckiej. W kwietniu 1940 roku na Zasolu okupanci rozpoczęli budowę obozu koncentracyjnego Auschwitz, a w rok później - w Brzezince - gigantycznego obozu Birkenau. Od 1942 roku KL Birkenau był największym ośrodkiem masowej zagłady, głównie ludności żydowskiej, którą zwożono tu ze wszystkich krajów okupowanej Europy. Po wojnie Ziemia Oświęcimska znalazła się - w ramach powiatu bielskiego - w województwie krakowskim, a od 1951 roku tworzyła samodzielny powiat w tymże województwie, by w 1975 roku znaleźć się w nowo utworzonym województwie bielskim. Po kolejnej reformie administracyjnej, w 1999 roku, gmina Oświęcim weszła w skład powiatu oświęcimskiego i powróciła do województwa krakowskiego.

Infrastruktura i gospodarka
O tym, że gmina Oświęcim jest liczącą się jednostką samorządu terytorialnego świadczy jej budżet - w 2002 roku dochody gminy wyniosły ponad 22 mln. złotych.. Niemożliwe jest jednak nadrobienie w ciągu kilku lat czterdziestoletnich zaniedbań - w zakresie infrastruktury i gospodarki komunalnej istnieją jeszcze pewne braki. Sukcesów jest jednak wiele Wszystkie sołectwa posiadają sieć wodociągową i w większości gazową. Gaz nie dotarł jedynie do Pław i Harmęż. Realizuje się kompleksowy pro- gram kanalizacji. Broszkowice, Babice, Brzezinka, Zaborze zostaną włączone do kanalizacji i Miejsko - Przemysłowej Oczyszczalni w Oświęcimiu. Kanalizują się również Harmęże, gdzie trwa budowa oczyszczalni ścieków. Pozostałe sołectwa będą kanalizowane etapami, przy wsparciu przez gminę małych, prywatnych oczyszczalni lokalnych, szczególnie w sołectwach o rozproszonej zabudowie. W ostatnich latach, w miarę możliwości, gmina remontuje stare i buduje nowe drogi, stawia oświetlenie uliczne, a wzdłuż najruchliwszych odcinków dróg krajowych i wojewódzkich biegnących wśród zabudowań kładzie chodniki. Rada i Zarząd Gminy, chcąc zmniejszyć bezrobocie, a zarazem zwiększyć w przyszłości wpływy do budżetu, nie tylko w deklaracjach popierają przedsiębiorczość, ale starają się stwarzać korzystne warunki do rozwoju wszelkich form działalności gospodarczej. Podatki od osób prawnych i fizycznych uchwala się tutaj w przedziałach znacznie niższych od największych progów określonych przez Ministerstwo Finansów, co już zaczyna przynosić oczekiwane efekty. Na koniec 2002 roku w gminie Oświęcim działało ponad 850 podmiotów gospodarczych.

Oświata, wychowanie, kultura
We wrześniu 1994 roku gmina Oświęcim przejęła od państwa na swoje utrzymanie szkoły podstawowe - siedem ośmioklasowych i jedną czteroklasową. W placówkach tych pod kierunkiem 105 nauczycieli kształciło się 1630 uczniów. Po reformie oświatowej w 1999 roku gmina posiada: 2 gimnazja gminne w Rajsku i Zaborzu oraz 7 sześcioklasowych szkół podstawowych w Babicach, Brzezince, Grojcu, Harmężach, Porębie, Włosienicy i Rajsku. Gmina finansuje również 8 przedszkoli samorządowych; które znajdują się w Babicach, Brzezince, Grojcu, Harmężach, Porębie Wielkiej; Rajsku, Włosienicy oraz w Zaborzu - w tych dobrze wyposażonych placówkach, pod opieką wykwalifikowanej kadry pozostaje prawie 500 dzieci. W ostatnich latach gmina przeprowadziła w czterech przedszkolach kapitalne remonty ( Zaborze, Poręba Wielka, Rajsko, Grojec), a w pozostałych - remonty bieżące. Gmina odkupiła również od Syndyka Masy Upadłościowej budynek biurowy po Zakładzie Elementów Budowlanych w Rajsku, przeprowadziła jego remont i adaptację i urządziła w nim Szkołę Podstawową, Społeczne Liceum Ogólnokształcące oraz Gimnazjum Gminne. Dzięki temu, że Rada i Zarząd Gminy przywiązują do spraw oświaty i wychowania dużą wagę, udało się w ostatnich latach ( po przejęciu szkół i przedszkoli przez gminę ) nadrobić wieloletnie zaniedbania. Wszystko wskazuje na to, że proces modernizacji i rozbudowy placówek oświatowych będzie nadal postępował, czego dowodem jest budowa Gimnazjum Gminnego na Zaborzu. Spore środki budżetowe przeznacza się również na rozwój kultury. Wiodącą rolę pełni tu Gminna Biblioteka Publiczna w Grojcu, której podlega w różnych sołectwach 6 punktów bibliotecznych, 3 domy ludowe i jedna świetlica wiejska. Wspomaga się 4 zespoły śpiewacze prowadzone od lat przez Koła Gospodyń Wiejskich i ZMW ("Porębianki", "Grojcaneczki", "Broszkowianki" oraz "Gospodynie" z Rajska); dotuje się też zakup strojów, itp. Od 1996 roku wydawany jest informator kwartalny - obecnie dwumiesięcznik "Oświęcimska Gmina". Pismo to, w celu promocji gminy i docierania z informacją do mieszkańców, rozprowadzane jest na terenie sołectw.

Ratownictwo i opieka społeczna
Przez wiele lat gmina, na zasadzie porozumienia, korzystała z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W 1996 roku zdecydowała się powołać własny Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej. Dzięki temu opieka społeczna stała się efektywniejsza. Dociera w każdy zakątek gminy i do placówek oświatowo - wychowawczych. Dobrze działają również ochotnicze straże pożarne, z których dwie należą, a jedna kandyduje do Krajowego Systemu Pożarniczego. Do dziesięciu OSP w gminie należy 800 członków, w tym 300 czynnych i ponad 100 Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych.

Sport i rekreacja
Rada Gminy nie żałuje pieniędzy na rozwój sportu, masowej kultury fizycznej i turystyki, a w szczególności zaś bazy - obiektów sportowych. Od wielu lat działa osiem prężnych Ludowych Klubów Sportowych w: Grojcu, Harmężach, Broszkowicach, Zaborzu, Porębie Wielkiej, Brzezince, Rajsku oraz Włosienicy, mogących poszczycić się w miarę dobrą bazą i kadrą sportową.

Współpraca międzynarodowa
W 1997 roku gmina Oświęcim podpisała porozumienie o wzajemnej współpracy z bawarską gminą Auerbach. Dwustronne kontakty mają na celu poznanie języka w środowisku rodzinnym partnera, zapoznanie się z historią i kulturą jego kraju, praktyki zawodowe, wymianę doświadczeń. Do podpisania porozumienia doszło dzięki wieloletnim kontaktom mieszkańców Auerbach z przedstawicielami Fundacji "Maja" oraz pracownikami i wychowankami Wioski Dziecięcej im. Janusza Korczaka w Rajsku. Wioska funkcjonuje od 1994 roku. Budowana jest etapami przez Fundację "Maja" przy życzliwym wsparciu licznych i oddanych przyjaciół z Polski i Niemiec. Jest ona niepubliczną placówką opiekuńczo-wychowawczą opieki całkowitej dla dzieci osieroconych z terenu województwa. Nawiązano również współpracę ze słowacką gminą Vavrečka.

Zabytki i muzea
W gminie nie brak ciekawych zabytków sakralnego budownictwa drewnianego (kościoły w Porębie Wielkiej i Grojcu), budownictwa pałacowego, dworskiego oraz reliktów budownictwa wiejskiego. Na szczególną uwagę zasługują liczne i urokliwe kapliczki przydrożne, których dokumentację inwentaryzacyjną z fachowymi opisami i mapami sporządził Wojewódzki Konserwator Zabytków na specjalne zlecenie Zarządu Gminy. Najważniejszym jednak obiektem zabytkowym, unikatowym w skali światowej, jest i pozostanie Państwowe Muzeum Oświęcim-Brzezinka, które zostało utworzone 2 lipca 1947roku na terenie byłych hitlerowskich obozów koncentracyjnych. Muzeum odwiedza rocznie pół miliona turystów - pielgrzymów, a także koronowane głowy, przywódcy państw, przedstawiciele organizacji międzynarodowych. W 1979 roku Państwowe Muzeum Oświęcim-Brzezinka zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.